Toepassing van een VBI onder de WGBO
De WGBO en onvrijwillige zorg
De Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO) regelt de rechten en plichten van patiënten en zorgverleners in Nederland. De wil van de patiënt staat centraal: medische handelingen mogen in principe alleen met toestemming plaatsvinden.
Toestemming staat centraal
Onvrijwillige zorg is in strijd met dit uitgangspunt en wordt binnen de WGBO niet geregeld.
Toch is er een mogelijkheid dat onvrijwillige zorg wordt toegepast — maar dit gebeurt niet via de WGBO, maar via andere wetten, of wanneer je te maken hebt met uitzonderingssituaties.
Via welke wetten dan wel?
|
1
|
Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz)
Regelt de voorwaarden waaronder onvrijwillige zorg kan worden toegepast bij mensen met een psychische aandoening, als zij een gevaar vormen voor zichzelf of anderen, en als dit gevaar niet op een andere manier kan worden afgewend.
|
|
2
|
Wet zorg en dwang (Wzd)
Geldt voor mensen met dementie, een verstandelijke beperking, of vergelijkbare aandoeningen. Onvrijwillige zorg mag alleen als:
Er ernstig nadeel dreigt voor de persoon of zijn omgeving
Vrijwillige zorg geen oplossing biedt
En de minst ingrijpende manier wordt gekozen
|
Situatie: wilsonbekwaamheid
Uitgangspunt van de WGBO
De WGBO zegt dat medische handelingen alleen mogen met toestemming van de patiënt. Maar als iemand wilsonbekwaam is, dan wordt die toestemming gevraagd aan een wettelijk vertegenwoordiger — bijvoorbeeld een mentor, curator, gemachtigde via een schriftelijke wilsverklaring, of anders een familielid.
Mag er dan gedwongen zorg worden gegeven?
|
Alleen in een noodsituatie — ja
Als er sprake is van direct gevaar of acuut ernstig nadeel voor de patiënt of zijn omgeving, mag de arts handelen zonder toestemming, ook als de vertegenwoordiger er niet is of niet bereikbaar is. Dat heet een noodsituatie, en dat valt onder de WGBO.
|
|
|
Buiten een noodsituatie — alleen met andere wetgeving
Als de patiënt zorg weigert (bijvoorbeeld door gedrag) en er is geen acute nood, dan kan er geen gedwongen zorg worden verleend via de WGBO. In dat geval moet er worden teruggevallen op:
Wzd — bij mensen met dementie of een verstandelijke beperking
Wvggz — bij psychische aandoeningen
|
Deze wetten maken het mogelijk om onvrijwillige zorg toe te passen als aan wettelijke voorwaarden wordt voldaan (zoals ernstig nadeel, geen alternatieven, etc.).
Conclusie
Nee, een patiënt die onder de WGBO valt en wilsonbekwaam is, mag niet zomaar gedwongen worden zorg te accepteren.
Uitzonderingen zijn:
|
Acute noodsituatie of ernstig nadeel
De arts mag ingrijpen.
|
Structureel onvrijwillige zorg nodig
Dit moet via de Wzd of Wvggz.
|